نام فارسی: بلبل خرما
نام محلی: بلبلو (بلبلی)
نام علمی: Pycnonotus leucogenys
نام انگلیسی: White-cheeked Bulbul یا White-eared Bulbul

بلبل خرما در گويش جنوب ایران و مخصوصا استان هرمزگان معروف است به بلبل و کمتر کسی می‌داند که این همه شعر در مورد گل و بلبل و تعریف از صدای بلبل، در وصف این پرنده نیست و بلبل اصلی را بسیاری از مردم جنوب ندیده‌اند و نمی‌شناسند. البته بلبل خرما هم بیشتر اوقات در حال آواز خواندن است و صدای دلنشینی دارد و همچنین ترکیب پرهای سیاه و سفید و زرد و روتنه‌ی قهوه‌ای روشنش، در کنار صدای زیبایش، این پرنده را بیشتر دوست داشتنی می‌سازد. خودتان ببینید، بشنوید و قضاوت کنید:

راسته‌ی شاهین‌سانان شامل پرندگان شکاری روززی، مانند عقاب‌ها، شاهین‌ها و کرکس‌ها است و سه تیره دارد: 1- تیره‌ی عقاب ماهیگیریان 2- تیره‌ی قوشیان 3- تیره‌ی شاهینیان.

عقاب صحرایی و به طور کلی عقاب‌های موجود را در کوخرد و اطراف، شاهین می‌نامند. تاکنون در این منطقه کسی به تفاوت اندکی که در گونه‌های مختلف عقاب‌ها، کورکور‌ها و سنقرها وجود دارد...

نام فارسی: سلیم طوقی کوچک
نام محلی: ...
نام علمی: Charadrius dubius
نام انگلیسی: Little Ringed Plover

،سلیم طوقی کوچک حدود 15 سانتیمتر طول دارد و در مقایسه با پرندگانی که بیشتر در معرض دید و شناخت اهالی هستند تقریباً به اندازه‌ی چکاوک کاکلی یا همان بوکَلوی محلی است. از راسته‌ی آبچلیک‌سانان و تیره‌ی سلیمیان است. از سلیم طوقی کوچک‌تر است و فقط می‌توان در هنگام پرواز آن را از سلیم طوقی تشخیص داد چون فاقد نوار سفید بالی است و به طور کلی تنها این سلیم نوار سفید بالی ندارد. در پرنده‌ی جوان، رنگ پیشانی و لکه‌ی پشت و بالای چشم‌ها کمرنگ‌تر و فاقد نوار سینه‌ای است یا نوار سینه‌ای‌اش از هم باز است و حلقه‌ی کامل نیست. اگر بخواهیم آن را از سلیم کوچک تشخیص دهیم باید به رنگ سرش توجه کنیم.
سلیم طوقی کوچک بیشتر در سواحل دریاها، دریاچه‌های شور، زمین‌های شنی و ریگ‌زارها یا مناطق گلی و ماسه‌ای به سر می‌برد و تولید مثل می‌کند. در ایران بومی است و فراوان دیده می‌شود.
متأسفانه چون کمتر در معرض دید و مسیر اهالی کوخرد و اطراف است، تا به حال اسم خاصی که به این پرنده اطلاق شود، در حال حاضر شنیده نشده است ...

قبا سَوزو در گويش كوخردی به معنی قبا سبز می‌باشد و مشابه نام سبز قبا در فارسی است البته سبزقبا در فارسی به Indian Roller  یا European Roller   گفته می‌شود که در گویش کوخرد و اطراف، کراشکین (kraashking) نامیده می‌شود.

زنبور خوار کوچک  بومی جنوب ایران است و در هر فصلی از سال در محدوده‌ی بخش کوخرد دیده می‌شود. این پرنده از راسته‌ی سبزقباسانان (Coraciiformes)  و تیره‌ی زنبورخواریان (Meropidae)  می‌باشد که به طور کلی پرندگانی اجتماعی با رنگ‌آمیزی زیبا و بال‌های دراز هستند که دم آن‌ها نسبتاً بلند است و نر و ماده‌ی آن‌ها هم‌شکل هستند. زیر گونه‌ای که در جنوب ایران زندگی می‌کند beludschicus  است که نسبت به نژاد غربی آن، cyanophrys  فقط خط سیاه‌رنگ زیر گلویش باریک‌تر است. ...

نام محلی: کَوگ توی (Kawg e Toi)

نام علمی: Ammoperdix griseogularis

نام انگلیسی: See-see Partridge

تیهو یا کبک تیهو از راسته‌ی ماکیان سانان و تیره‌ی ماکیانان می‌باشد، حدود 24 سانتیمتر طول دارد و بومی ایران است. در جنوب ایران و به خصوص استان هرمزگان جمعیت آن بیشتر از دیگر کبک‌هاست و شکارچیان به شدت به آن علاقه دارند.

در کوخرد و روستاهای توابع وقتی می‌خواهند از نرمی و خوشمزگی گوشتی تعریف کنند آن را به گوشت کبک تشبیه می‌کنند.
شکارچیان محلی در هنگام طلوع یا غروب آفتاب ، نزدیکی‌های چشمه‌های آب شیرین در کدک (1) کمین می‌کنند و با تفنگ ساچمه زن این پرندگان را می‌زنند تا در موقع ناهار یا شام با آن شکم خود و فرزندان خود را پر کنند. بسیاری از شکارچیان به جای تفنگ از لی  (Lee) (2) استفاده می‌کنند و آن را برای شکار کبک آماده کرده، با استفاده از تکه‌ای چوب، در بالای چشمه‌های آب برمی‌افرازند و به محض اینکه تعدای از پرندگان در زیر لی قرار گرفتند، آن تکه چوب را که با طنابی به داخل کومه وصل است از زیر لی می‌اندازند و شکارچیان بلافاصله پرندگان پیچیده در لی را یکی یکی از تور جدا کرده و سر می‌برند. گاهی هم آن‌ها را به خانه آورده و در قفس یا در اتاقی نگهداری می‌کنند؛ ولی بیشتر علاقمندان به نگهداری پرندگان ازکوک ککر(3)  یا کَوگَزیر (4) خوششان می‌آید.

چون تعداد چشمه‌های آبی که... ادامه مطلب

(1) کِدَک: کومه، کمینگاهی که شکارچیان برای استتار از آن استفاده می‌کنند.

(2) لی (Lee) : تور ماهیگیری

(3) کَوگ کَکَر (Kawg e Kakar): کبک، Chukar (Alectoris chukar) 

(4) کَوگَزیر (Kawgazeer): جیرفتی، Grey Partridge (Perdix perdix)

 نام فارسی: سنگ چشم خاكستری (سنگ چشم بزرگ)

نام محلی: گاتَرگ حرومی (Gaatarg e Haroomi)

نام علمی: Lanius excubitor

نام انگلیسی: Great Grey Shrike

سنگ چشم خاکستری بزرگترین پرنده‌ی ایرانی از راسته‌ی گنجشک سانان و تیره‌ی سنگ چشمیان است که حدود 25 سانتیمتر طول دارد. این پرندگان مهاجم و حشره‌ خوارند و منقار آنان کلفت و نوک آن قلاب مانند است و معمولا صدای بلند و دلنشینی دارند.

سنگ چشم خاکستری اغلب بالای درختان و بوته‌ها به صورت تقریباً عمودی می‌نشیند و با چشمانی باز اطراف را می‌نگرد و منتظر شکار است.

نام فارسی: دیدومَک

نام محلی: تِتیوَک (Tetivak)

نام علمی: Vanellus indicus  یا Hoplopterus indicus

نام انگلیسی: Red-Wattlled Plover یا  Red Wattlled Lapwing

دیدومک پرنده‌ای است پر سر و صدا، در سکوت شب، صدایش حتی از فاصله‌ی یک کیلومتری هم شنیده می‌شود و حدود 33 سانتیمتر طول دارد و همانند ساير آبچليك سانان در حول و حوش آب‌ها به سر می‌برد. 

کودکی‌ام را به یاد می‌آورم، تابستان‌هایی گرم، گاه شب‌هایی آنقدر شرجی که قدرت نفس کشیدن را از انسان سلب می‌کرد و گاه آنقدر خشک با چاشنی تشباد (1) که حتی شبها هم پوست را کباب می‌کرد؛ ولی در هر دو حالت در تاریکی شب و از روی کپر (2) و سِجَم (3) صدای دیدومک را می‌شد از دریاچه‌ی لمبیر مَلِکی و ساحل رودخانه‌ی مهران به وضوح شنید. گهگاهی صدای تِ تی وَک آن‌ها را دقیقا از بالای سر و با فاصله‌ای اندک در تاریکی شب احساس می‌کردم. شباهت نام این پرنده در فارسی و گویش کوخردی جالب است و ظاهرا هر دو از صدای آن الهام گرفته شده است، عده‌ای آن را تِ تی وَک و عده‌ای دیگر دیی دو مَک شنیده‌اند.

(1) تشباد: آتش باد، بادی سوزاننده، گرم و خشک است که در فصل تابستان در استان هرمزگان و استان‌های جنوبی می‌وزد.

(2) کَپَر: کلبه‌ای است که از تنه و شاخه‌ی درخت نخل و درختان بومی دیگر به منظور نشستن و استراحت بر آن و در زیر سایه‌ی آن ساخته می‌شود.

(3) سِجَم: همانند کپر ولی کوتاه‌تر از آن و در حدود یک متراست و فقط از سطح بالایی آن برای نشستن و خوابیدن استفاده می‌شود.

ادامه مطلب

نام فارسی: شانه به سر (هدهد)

نام محلی: خروس سلیمان (خروسکو سلیمونو)(khoroosako solaimonoo)

نام علمی: Upupa epops

نام انگلیسی: Hoopoe

آخرين باری كه ديده بودمش آن هم فقط براي چند ثانيه، بر مي گردد به حدود بیست و چند سال پيش، آن زمانی كه کودکی بیش نبودم و تفنگ بادی يكي از دوستانم در دستم بود و مي خواستم مهارت خودم را در هدف گيری ثابت كنم و همچنین با کشتن و از بین بردن، این پرنده‌ی کمیاب را از نزدیک ببینم. حالا خدا را شكر مي كنم كه خداوند پر و بال هايي به او داده كه مي تواند به راحتي استتار كند و از ديد دشمناني چون انسان سنگدل پنهان شود. هدهد یا شانه به سر که در گویش محلی معروف است به خروس سلیمان (خروسکو سلیمونو) و داستانش هم بر می گردد به نامه رسانی حضرت سلیمان از جمله پرندگانی است که در فصل زمستان در اطراف کوخرد و مخصوصا جنوب روستا که هنوز هم کم و بیش مزارع جو دیم وجود دارند دیده می‌شود؛ هر چند با این خشکسالی‌های اخیر و راحت طلب شدن مردم کاشتن جو به مراتب بسیار کمتر از گذشته است. فکر می کنم حالا که رفت و آمد مردم به دشت و صحرا کمتر شده، فقط چوپانان و کشاورزان و البته شکارچیانی که در کِدَک (1) منتظر پرندگان هستند شانه به سر را ببینند. بسیاری از جوانان و حتی نوجوانان اسم محلی شانه به سر را نیز نمی دانند! چه برسد به اینکه آن را ببینند و از دیدن آن لذت ببرند.

یادم می آید هر وقت تفنگ دوستم را می دیدم، آرزو می کردم خودم هم یک تفنگ داشتم و ...

(1) کِدَک: گویش محلی کمه یا کومه، كلبه‌ی کوچکی که از سنگ و گل و شاخ و برگ درختان و با مصالح موجود و هم رنگ محیط در محل شکار پرندگان و حیوانات برای استتار ساخته می‌شود.