یاکریم (Streptopelia decaocto) در راسته ی کبوترسانان(Columbiformes) و تیره ی کبوتریان(Columbidae) قرار دارد. تیره ی کبوتریان، پرندگانی نسبتاّ پر جثه و تند پرواز هستند. بال هایشان نوک تیز است و دم آن ها نسبتاّ بلند است. این تیره از پرندگان شامل کبوترها و قمری هاست. سرشان کوچک و گردنشان نسبتاّ کوتاه است. روی زمین یا روی درخت به سر می برند و در شکاف سنگ ها، روی درختان و درون چاه ها آشیانه می سازند. جوجه های خود را از "شیر" چینه دان خود تغذیه می کنند و غذایشان بیشتر دانه، میوه و گاهی برگ سبزیجات است و برخی از گونه های این تیره از حشرات، کرم ها و حلزون ها تغذیه می کنند.

زیر بال های یا کریم بر خلاف قمری معمولی سفید است.

نام انگلیسی: Crested Lark

چکاوک کاکلی از جمله پرندگانی است که می‌توان آن را تقریبا در هر جای ایران و در بیشتر نقاط آسیا، اروپا و آفریقا پیدا کرد. این پرنده از راسته‌ی گنجشک‌سانان و تیره‌ی چکاوکیان است. همینطور که چکاوکیان آواز خوان هستند، چکاوک کاکلی را نیز می‌توان از آوازش به آسانی تشخیص داد.

طول بدن این پرنده حدود 17 سانتیمتر است و دمش کوتاه است. تاجی بر سر دارد که علت نامگذازی‌اش نیز در زبان‌های مختلف از همین تاج تأثیر پذیرفته است.  منقارش نسبتاّ بلند است، روتنه‌اش خاکستری یا اندکی قهوه‌ای است ولی یکدست است. زیر بال‌هایش در هنگام پرواز خاکستری مایل به قرمز است. پشت گردن و جبه‌اش خط خطی است که به درستی مشخص نیست ولی سینه‌اش رگه رگه است. شکم و زیر دمش سفید نخودی و پاهایش نازک و خاکستری مایل به زرد است. پرنده‌ی نابالغ خال‌های روتنه‌اش بیشتر و کاکلش کوچکتر است. بال‌هایش کاملاّ گرد و دمش کوتاه است. در شروع پرواز، بال زدن‌های در جا و محکمی دارد مخصوصاّ اگر در هنگام تولید  مثل باشد. پروازش ناشیانه به نظر می‌رسد.

بوکلو در علفزار‌های هموار، بیابان‌های خشک، کنار جاده‌ها، کوره راه‌ها، کشتزارها و اغلب نزدیک مناظق مسکونی به سر می‌برد. از دانه‌های گیاهان و در فصل تولید مثل از حشرات نیز تغذیه می‌کند.

جوجه ی چکاوک کاکلی

روی زمین و معمولا زیر بوته‌ها آشیانه می‌سازد و در جاهایی که سنگ‌ریزه وجود دارد، دور لانه‌اش سنگ‌ریزه‌های ریز و درشت می‌چیند. معمولاَ در هر سال دو تا 3 تخم و گاهی چهار تخم می‌گذارد. در ایران بومی و فراوان است.

چکچک سیاه شکم سفید از راسته‌ی گنجشک‌سانان و تیره‌ی توکایان است که می‌توان گفت بومی نیمه‌ی جنوبی کشور ایران است. این پرنده حدود حدود شانزده و نیم سانتیمتر طول دارد و بسیار شبیه چکچک ابلق خاوری است ولی کمی بزرگ‌تر است و سرش نیز درشت‌تر است و راست‌تر می‌نشیند. سر، گردن، بالای  روتنه و بال‌ها سیاه است و سفیدی پشتش بیشتر است و تا وسط بال امتداد دارد. سینه، شکم، قسمت پایین پشت و دمگاه این پرنده خالص است. پرنده‌ی نابالغ سیاه کدر مایل به قهوه‌ای است.

مشاهده‌ی ویدئوی چکچک سیاه شکم سفید در وب سایت آپارات

نام فارسی: زردپره‌ی راه راه (زردپره راه‌راه)
نام محلی پیشنهادی: زردپره‌ی خط خطی
نام علمی: Emberiza striolata
نام انگلیسی:  Striolated Bunting یا  House Bunting

زردپره‌ راه‌راه ندیده‌اند. تنها افرادی که به قصد شکار یا تفریح سری به کوه‌ها و چشمه‌های جوشیده از دل کوه در گرمای جانسوز تابستان زده‌اند، ‌توانسته‌اند این پرندگان کوچک و پر جنب و جوش را ببینند. از بین 17 گونه زردپره‌ای که در ایران زندگی می‌کنند، زردپره‌ی راه راه را تنها می‌توان در جنوب ایران یافت. این پرنده از نژاد آفریقایی است و آب و هوای گرم و خشک با پوشش گیاهی اندک را می‌پسندد. جنوب ایران و کوه‌های اطراف کوخرد هم در تابستان‌ها دست کمی از آب و هوای آفریقا ندارد.

مشاهده‌ی زردپره‌ی راه راه در یوتیوب

این پرنده 14 سانتی‌متر طول دارد پر و بالش حنایی مایل به نخودی است. در پرنده‌ی بالغ نیم نوک پایینش به رنگ زرد است. لبه‌ی بیرونی پرهای دم به رنگ نخودی، شکم و زیر دم به رنگ حنایی نخودی روشن‌تر می‌باشد. روتنه رگه‌رگه و پوشپرهای بالش حنایی قهوه‌ای و کمرنگ است. پرنده‌ی ماده با رنگ آمیزی کمرنگ‌ترش شبیه پرنده‌ی نر است. پرنده‌ای ترسو و خجالتی است. صدای این پرندگان را ... ادامه

نام فارسی: میوه‌خور
نام محلی: میوه‌خور
نام علمی: Hypocolius ampelinus
نام انگلیسی: Grey Hypocolius 

تنها پرنده‌ی تیره‌ی میوه‌خوریان از راسته‌ی گنجشک سانان است که در ایران و بهتر بگوییم در جنوب ایران زندگی می‌کند. طول این پرنده 33 سانتی‌متر است و طبق کتاب Birds of the Middle East  و به تبع آن راهنمای پرندگان ایران آقای جمشید منصوری، شکل ظاهریش شبیه سنگ چشم بزرگ است اما دمش بلند‌تر است. اما به نظر شخصی من میوه‌خور شباهت  بیشتری به لیکو دارد به طوری که افراد محلی که دسته‌های لیکو را بیشتر در فصل بهار و زمستان می‌بینند تصور می‌کنند که میوه‌خورها نیز لیکو هستند. این پرندگان همانند لیکو در ارتفاع کم پرواز می‌کنند و بر روی درختان و درختچه‌های کوتاه و بوته‌زارها به سر می‌برد و پروازشان نیز بسیار شبیه لیکو می‌باشد. میوه‌خور آشیانه‌ی بزرگ و حجیمی روی درختان کوچک می‌سازد و تابستان‌ها در خوزستان فراوان هستند اما در بستک و هرمزگان نمی‌توان آن‌ها را در تابستان دید.

تصویر پرنده‌ی ماده

میوه‌خور به جز ایران در کشورهای بحرین، شمال و مرکز عربستان سعودی و امارات متحده عربی و گهگاهی به طور اتفاقی و سرگردان در عمان، قطر، یمن و اسرائیل و چند کشور دیگر نیز دیده شده است. پرنده‌نگرهای هندی استان گجرات نیز این پرنده را در کشورشان به ثبت رسانده‌اند و همینطور میوه‌خور در استان سیستان و بلوچستان نیز مشاهده شده است.

 نام فارسی: بلبل خرما
نام محلی: بلبلو (بلبلی)
نام علمی: Pycnonotus leucogenys
نام انگلیسی: White-cheeked Bulbul یا White-eared Bulbul

بلبل خرما در گويش جنوب ایران و مخصوصا استان هرمزگان معروف است به بلبل و کمتر کسی می‌داند که این همه شعر در مورد گل و بلبل و تعریف از صدای بلبل، در وصف این پرنده نیست و بلبل اصلی را بسیاری از مردم جنوب ندیده‌اند و نمی‌شناسند. البته بلبل خرما هم بیشتر اوقات در حال آواز خواندن است و صدای دلنشینی دارد و همچنین ترکیب پرهای سیاه و سفید و زرد و روتنه‌ی قهوه‌ای روشنش، در کنار صدای زیبایش، این پرنده را بیشتر دوست داشتنی می‌سازد. خودتان ببینید، بشنوید و قضاوت کنید:

اين پرنده حدود 18 سانتيمتر طول دارد. پرهای پوششی زير دمش زرد رنگ و نوک دمش به طور مشخصی سفید است. سری سیاه و لکه‌ی سفید بزرگی در گونه دارد که به سادگی آن را از سایر پرندگان متمایز می‌سازد. همین لکه‌ی سفید گونه باعث شده تا در بسیاری از کشورهای جهان، این پرنده را بلبل گونه سفید یا بلبل گوش سفید بنامند. نژادی که در جنوب ایران وجود دارد leucotis  می‌باشد که تاجی بسیار کوتاه در انتهای تارکش دیده می‌شود. این پرنده از حشرات، کرم‌ها، ملخ و خرما در جنوب تغذیه می‌کند و میوه‌های سیب و انگور را نیز بسیار دوست دارد. نر و ماده هم‌شکل هستند.

بلبل خرما در درختان و بوته‌ها و باغ‌ها، نخلستان‌ها و همچنین در نزدیکی و بر روی درختان منازل مسکونی نیز به سر می‌برد. بومی جنوب ایران است اما در سال‌های اخیر در تهران و برخی شهرهای شمالی کشور نیز دیده می‌شود و توانسته است با آب و هوای این مناطق سازگاری پیدا کند.
در کوخرد و شهرستان بستک، آمدن بلبل در منزل که همراه با آواز خواندن نیز است، دلیل بر خوش یمنی و خبر خوش است و تصور مردم بر این است که حضور بلبل و آوازش مژده‌ای است برای انجام کاری نیک و یا رسیدن خبری خوش در آینده‌ای نزدیک.
قبل از آمدن تلفن،  تلفن همراه و وسایل ارتباطی دیگر، چون بیشتر مردم منطقه‌ی بستک در کشورهای حاشیه خلیج فارس مانند بحرین، امارات عربی متحده، قطر، کویت، عربستان سعودی و ... به کار مشغول بودند ...

راسته‌ی شاهین‌سانان شامل پرندگان شکاری روززی، مانند عقاب‌ها، شاهین‌ها و کرکس‌ها است و سه تیره دارد: 1- تیره‌ی عقاب ماهیگیریان 2- تیره‌ی قوشیان 3- تیره‌ی شاهینیان.

عقاب صحرایی و به طور کلی عقاب‌های موجود را در کوخرد و اطراف، شاهین می‌نامند. تاکنون در این منطقه کسی به تفاوت اندکی که در گونه‌های مختلف عقاب‌ها، کورکور‌ها و سنقرها وجود دارد...

نام فارسی: سلیم طوقی کوچک
نام محلی: ...
نام علمی: Charadrius dubius
نام انگلیسی: Little Ringed Plover

،سلیم طوقی کوچک حدود 15 سانتیمتر طول دارد و در مقایسه با پرندگانی که بیشتر در معرض دید و شناخت اهالی هستند تقریباً به اندازه‌ی چکاوک کاکلی یا همان بوکَلوی محلی است. از راسته‌ی آبچلیک‌سانان و تیره‌ی سلیمیان است. از سلیم طوقی کوچک‌تر است و فقط می‌توان در هنگام پرواز آن را از سلیم طوقی تشخیص داد چون فاقد نوار سفید بالی است و به طور کلی تنها این سلیم نوار سفید بالی ندارد. در پرنده‌ی جوان، رنگ پیشانی و لکه‌ی پشت و بالای چشم‌ها کمرنگ‌تر و فاقد نوار سینه‌ای است یا نوار سینه‌ای‌اش از هم باز است و حلقه‌ی کامل نیست. اگر بخواهیم آن را از سلیم کوچک تشخیص دهیم باید به رنگ سرش توجه کنیم.
سلیم طوقی کوچک بیشتر در سواحل دریاها، دریاچه‌های شور، زمین‌های شنی و ریگ‌زارها یا مناطق گلی و ماسه‌ای به سر می‌برد و تولید مثل می‌کند. در ایران بومی است و فراوان دیده می‌شود.
متأسفانه چون کمتر در معرض دید و مسیر اهالی کوخرد و اطراف است، تا به حال اسم خاصی که به این پرنده اطلاق شود، در حال حاضر شنیده نشده است ...

قبا سَوزو در گويش كوخردی به معنی قبا سبز می‌باشد و مشابه نام سبز قبا در فارسی است البته سبزقبا در فارسی به Indian Roller  یا European Roller   گفته می‌شود که در گویش کوخرد و اطراف، کراشکین (kraashking) نامیده می‌شود.

زنبور خوار کوچک  بومی جنوب ایران است و در هر فصلی از سال در محدوده‌ی بخش کوخرد دیده می‌شود. این پرنده از راسته‌ی سبزقباسانان (Coraciiformes)  و تیره‌ی زنبورخواریان (Meropidae)  می‌باشد که به طور کلی پرندگانی اجتماعی با رنگ‌آمیزی زیبا و بال‌های دراز هستند که دم آن‌ها نسبتاً بلند است و نر و ماده‌ی آن‌ها هم‌شکل هستند. زیر گونه‌ای که در جنوب ایران زندگی می‌کند beludschicus  است که نسبت به نژاد غربی آن، cyanophrys  فقط خط سیاه‌رنگ زیر گلویش باریک‌تر است. ...

  نام فارسی: تیهو

نام محلی: کَوگ توی (Kawg e Toi)

نام علمی: Ammoperdix griseogularis

نام انگلیسی: See-see Partridge

تیهو یا کبک تیهو از راسته‌ی ماکیان سانان و تیره‌ی ماکیانان می‌باشد، حدود 24 سانتیمتر طول دارد و بومی ایران است. در جنوب ایران و به خصوص استان هرمزگان جمعیت آن بیشتر از دیگر کبک‌هاست و شکارچیان به شدت به آن علاقه دارند.

در کوخرد و روستاهای توابع وقتی می‌خواهند از نرمی و خوشمزگی گوشتی تعریف کنند آن را به گوشت کبک تشبیه می‌کنند.

تیهوی ماده در حال نوشیدن آب

شکارچیان محلی در هنگام طلوع یا غروب آفتاب ، نزدیکی‌های چشمه‌های آب شیرین در کدک (1) کمین می‌کنند و با تفنگ ساچمه زن این پرندگان را می‌زنند تا در موقع ناهار یا شام با آن شکم خود و فرزندان خود را پر کنند. بسیاری از شکارچیان به جای تفنگ از لی  (Lee) (2) استفاده می‌کنند و آن را برای شکار کبک آماده کرده، با استفاده از تکه‌ای چوب، در بالای چشمه‌های آب برمی‌افرازند و به محض اینکه تعدای از پرندگان در زیر لی قرار گرفتند، آن تکه چوب را که با طنابی به داخل کومه وصل است از زیر لی می‌اندازند و شکارچیان بلافاصله پرندگان پیچیده در لی را یکی یکی از تور جدا کرده و سر می‌برند. گاهی هم آن‌ها را به خانه آورده و در قفس یا در اتاقی نگهداری می‌کنند؛ ولی بیشتر علاقمندان به نگهداری پرندگان ازکوک ککر(3)  یا کَوگَزیر (4) خوششان می‌آید.

چون تعداد چشمه‌های آبی که... ادامه مطلب

(1) کِدَک: کومه، کمینگاهی که شکارچیان برای استتار از آن استفاده می‌کنند.

(2) لی (Lee) : تور ماهیگیری

(3) کَوگ کَکَر (Kawg e Kakar): کبک، Chukar (Alectoris chukar) 

(4) کَوگَزیر (Kawgazeer): جیرفتی، Grey Partridge (Perdix perdix)

 نام فارسی: سنگ چشم خاكستری (سنگ چشم بزرگ)

نام محلی: گاتَرگ حرومی (Gaatarg e Haroomi)

نام علمی: Lanius excubitor

نام انگلیسی: Great Grey Shrike

سنگ چشم خاکستری بزرگترین پرنده‌ی ایرانی از راسته‌ی گنجشک سانان و تیره‌ی سنگ چشمیان است که حدود 25 سانتیمتر طول دارد. این پرندگان مهاجم و حشره‌ خوارند و منقار آنان کلفت و نوک آن قلاب مانند است و معمولا صدای بلند و دلنشینی دارند.

سنگ چشم خاکستری اغلب بالای درختان و بوته‌ها به صورت تقریباً عمودی می‌نشیند و با چشمانی باز اطراف را می‌نگرد و منتظر شکار است.

نام فارسی: دیدومَک

نام محلی: تِتیوَک (Tetivak)

نام علمی: Vanellus indicus  یا Hoplopterus indicus

نام انگلیسی: Red-Wattlled Plover یا  Red Wattlled Lapwing

دیدومک پرنده‌ای است پر سر و صدا، در سکوت شب، صدایش حتی از فاصله‌ی یک کیلومتری هم شنیده می‌شود و حدود 33 سانتیمتر طول دارد و همانند ساير آبچليك سانان در حول و حوش آب‌ها به سر می‌برد. 

کودکی‌ام را به یاد می‌آورم، تابستان‌هایی گرم، گاه شب‌هایی آنقدر شرجی که قدرت نفس کشیدن را از انسان سلب می‌کرد و گاه آنقدر خشک با چاشنی تشباد (1) که حتی شبها هم پوست را کباب می‌کرد؛ ولی در هر دو حالت در تاریکی شب و از روی کپر (2) و سِجَم (3) صدای دیدومک را می‌شد از دریاچه‌ی لمبیر مَلِکی و ساحل رودخانه‌ی مهران به وضوح شنید. گهگاهی صدای تِ تی وَک آن‌ها را دقیقا از بالای سر و با فاصله‌ای اندک در تاریکی شب احساس می‌کردم. شباهت نام این پرنده در فارسی و گویش کوخردی جالب است و ظاهرا هر دو از صدای آن الهام گرفته شده است، عده‌ای آن را تِ تی وَک و عده‌ای دیگر دیی دو مَک شنیده‌اند.

(1) تشباد: آتش باد، بادی سوزاننده، گرم و خشک است که در فصل تابستان در استان هرمزگان و استان‌های جنوبی می‌وزد.

(2) کَپَر: کلبه‌ای است که از تنه و شاخه‌ی درخت نخل و درختان بومی دیگر به منظور نشستن و استراحت بر آن و در زیر سایه‌ی آن ساخته می‌شود.

(3) سِجَم: همانند کپر ولی کوتاه‌تر از آن و در حدود یک متراست و فقط از سطح بالایی آن برای نشستن و خوابیدن استفاده می‌شود.

ادامه مطلب

نام فارسی: شانه به سر (هدهد)

نام محلی: خروس سلیمان (خروسکو سلیمونو)(khoroosako solaimonoo)

نام علمی: Upupa epops

نام انگلیسی: Hoopoe

آخرين باری كه ديده بودمش آن هم فقط براي چند ثانيه، بر مي گردد به حدود بیست و چند سال پيش، آن زمانی كه کودکی بیش نبودم و تفنگ بادی يكي از دوستانم در دستم بود و مي خواستم مهارت خودم را در هدف گيری ثابت كنم و همچنین با کشتن و از بین بردن، این پرنده‌ی کمیاب را از نزدیک ببینم. حالا خدا را شكر مي كنم كه خداوند پر و بال هايي به او داده كه مي تواند به راحتي استتار كند و از ديد دشمناني چون انسان سنگدل پنهان شود. هدهد یا شانه به سر که در گویش محلی معروف است به خروس سلیمان (خروسکو سلیمونو) و داستانش هم بر می گردد به نامه رسانی حضرت سلیمان از جمله پرندگانی است که در فصل زمستان در اطراف کوخرد و مخصوصا جنوب روستا که هنوز هم کم و بیش مزارع جو دیم وجود دارند دیده می‌شود؛ هر چند با این خشکسالی‌های اخیر و راحت طلب شدن مردم کاشتن جو به مراتب بسیار کمتر از گذشته است. فکر می کنم حالا که رفت و آمد مردم به دشت و صحرا کمتر شده، فقط چوپانان و کشاورزان و البته شکارچیانی که در کِدَک (1) منتظر پرندگان هستند شانه به سر را ببینند. بسیاری از جوانان و حتی نوجوانان اسم محلی شانه به سر را نیز نمی دانند! چه برسد به اینکه آن را ببینند و از دیدن آن لذت ببرند.

یادم می آید هر وقت تفنگ دوستم را می دیدم، آرزو می کردم خودم هم یک تفنگ داشتم و ...

(1) کِدَک: گویش محلی کمه یا کومه، كلبه‌ی کوچکی که از سنگ و گل و شاخ و برگ درختان و با مصالح موجود و هم رنگ محیط در محل شکار پرندگان و حیوانات برای استتار ساخته می‌شود.